Odrzucenie spadku krok po kroku: termin, koszt i dzieci
Ktoś z rodziny zmarł, a w skrzynce zaczynają się pojawiać wezwania do zapłaty. Odrzucenie spadku krok po kroku to kilka formalności, jeden twardy termin i parę pułapek, które łatwo przeoczyć. Poniżej wyjaśniamy, jak to zrobić u notariusza albo w sądzie, ile to kosztuje i co z dziećmi.
- Na złożenie oświadczenia masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się, że jesteś spadkobiercą.
- Jeśli nic nie zrobisz, przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiadasz za długi spadkowe do wartości majątku zmarłego ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza.
- Gdy odrzucisz spadek, jesteś traktowany tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku. Jeśli dziedziczysz z ustawy jako dziecko zmarłego, Twój udział przechodzi wtedy na Twoje dzieci.
Podstawa: Kodeks cywilny, art. 112, 115, 931, 932, 1012, 1014, 1015, 1018-1021, 1024, 1031, 1032; Kodeks postępowania cywilnego, art. 640, 641, 643; Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 101; ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 49; Prawo o notariacie, art. 5; rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, § 8 i § 12.
Trzy możliwości spadkobiercy
Zanim cokolwiek podpiszesz, warto wiedzieć, między czym wybierasz.
Kodeks cywilny daje spadkobiercy trzy drogi. Możesz przyjąć spadek w całości, przyjąć go z ograniczeniem odpowiedzialności za długi albo go odrzucić.
„Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.” (cytat dosłowny)
Kodeks cywilny (Dz.U. 2026 poz. 795 t.j.), art. 1012Dobrodziejstwo inwentarza to ograniczenie odpowiedzialności. Odpowiadasz za długi spadkowe tylko do wartości majątku zmarłego, ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza. To ograniczenie przestaje działać, jeśli spadkobierca podstępnie pominie w wykazie lub spisie część majątku albo uwzględni w nim nieistniejące długi.
| Decyzja | Odpowiedzialność za długi zmarłego | Przepis |
|---|---|---|
| Przyjęcie proste | Bez ograniczenia, także z Twojego własnego majątku | art. 1031 § 1 KC |
| Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza | Tylko do wartości stanu czynnego spadku z wykazu lub spisu inwentarza | art. 1031 § 2 KC |
| Odrzucenie | Nie dziedziczysz ani majątku, ani długów spadkowych | art. 1020 KC |
Założenia: zmarły zostawił majątek wart 40 000 zł (stan czynny spadku według wykazu inwentarza) i długi na 100 000 zł. Jesteś jedynym spadkobiercą i przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Wynik: za długi spadkowe odpowiadasz najwyżej do 40 000 zł. Pozostałe 60 000 zł nie obciąża Twojego własnego majątku. Gdybyś przyjął spadek wprost, odpowiadałbyś za całe 100 000 zł.
Przykład pomija szczególne sytuacje, np. spłatę części długów przed innymi (art. 1032 KC).
Dlatego odrzucenie ma sens przede wszystkim wtedy, gdy długi wyraźnie przewyższają majątek albo gdy nie chcesz mieć ze spadkiem nic wspólnego. Jeśli bilans jest niepewny, dobrodziejstwo inwentarza bywa rozwiązaniem pośrednim.
Termin na odrzucenie spadku: 6 miesięcy
To najważniejsza liczba w całym procesie.
„Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.” (cytat dosłowny, § 1)
„Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.” (cytat dosłowny, § 2)
Kodeks cywilny (Dz.U. 2026 poz. 795 t.j.), art. 1015 § 1 i § 2Termin nie zawsze biegnie od dnia śmierci. Liczy się dzień, w którym dowiedziałeś się, że to Ty jesteś powołany do spadku. Dla najbliższej rodziny zwykle jest to dzień, w którym dowiedziała się o śmierci. Dla kolejnych osób może to być dopiero dzień, w którym dowiedziały się, że ktoś przed nimi spadek odrzucił.
Termin w miesiącach kończy się w dniu, który datą odpowiada dniowi początkowemu (art. 112 KC). Jeśli ten dzień wypada w sobotę albo w dniu ustawowo wolnym od pracy, termin upływa w najbliższym dniu roboczym (art. 115 KC).
Założenie: o śmierci ojca dowiadujesz się w sobotę 3 października 2026 r.
Sześć miesięcy później to sobota 3 kwietnia 2027 r. Ponieważ to sobota, a następny dzień jest niedzielą, termin przesuwa się na poniedziałek 5 kwietnia 2027 r. Ten dzień nie jest świętem, bo drugi dzień Wielkiej Nocy przypada w 2027 r. na 29 marca.
Lepiej jednak nie czekać do ostatniego dnia.
Dwie zasady pomagają, gdy czasu jest mało. Do zachowania terminu wystarczy złożyć przed jego upływem wniosek do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 11 KC). Jeśli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, np. za dziecko, termin jest zawieszony na czas tego postępowania (art. 1015 § 12 KC).
Odrzucenie spadku krok po kroku
Tak wygląda cała droga, od pierwszej wiadomości do złożenia oświadczenia.
- Zapisz datę, w której dowiedziałeś się o spadku. Od niej liczysz 6 miesięcy. Wpisz koniec terminu do kalendarza.
- Zbierz informacje o majątku i długach. Wezwania do zapłaty, umowy kredytów, pisma od komornika, dokumenty dotyczące mieszkania czy samochodu. Od tego zależy, czy odrzucić spadek, czy przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza.
- Ustal, kto wejdzie na Twoje miejsce. Jeśli dziedziczysz z ustawy jako dziecko zmarłego i masz własne dzieci, po Twoim odrzuceniu to one zostają spadkobiercami (szczegóły w sekcji o dzieciach).
- Wybierz miejsce: dowolny notariusz albo sąd rejonowy właściwy dla Twojego miejsca zamieszkania lub pobytu.
- Przygotuj dane do oświadczenia: imię i nazwisko zmarłego, datę i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu, znanych Ci spadkobierców ustawowych oraz znane Ci testamenty wraz z ich treścią i miejscem przechowania. Przyda się odpis aktu zgonu, z którego odczytasz te dane.
- Złóż oświadczenie osobiście albo przez pełnomocnika. Pełnomocnictwo musi być pisemne, z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 1018 § 3 KC).
Po złożeniu oświadczenia notariusz albo sąd przesyła je do sądu spadku (art. 640 § 1 KPC). Wyjątek: notariusz nie przesyła oświadczenia, jeśli zarejestrował już akt poświadczenia dziedziczenia. Sąd spadku zawiadamia o odrzuceniu znane mu osoby, które zgodnie z oświadczeniem są powołane do dziedziczenia (art. 643 KPC).
Odrzucenie spadku u notariusza czy w sądzie?
Oba miejsca są równorzędne. Różnią się kosztem i organizacją.
Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego. Notariusz lub sąd przesyła je niezwłocznie do sądu spadku, chyba że notariusz zarejestrował akt poświadczenia dziedziczenia. (parafraza)
Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2026 poz. 468 t.j. ze zm.), art. 640 § 1| Notariusz | Sąd rejonowy | |
|---|---|---|
| Gdzie | Dowolna kancelaria notarialna | Sąd właściwy dla Twojego miejsca zamieszkania lub pobytu |
| Koszt | Maksymalna stawka taksy: 50 zł; wypisy aktu liczone osobno, do 6 zł za każdą rozpoczętą stronę | Opłata stała od wniosku o odebranie oświadczenia: 100 zł |
| Podstawa kosztu | § 8 pkt 9 i § 12 ust. 1 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej | art. 49 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych |
| Termin | Liczy się złożenie oświadczenia przed upływem 6 miesięcy | Wystarczy złożyć wniosek przed upływem 6 miesięcy (art. 1015 § 11 KC) |
Wynagrodzenie notariusza ustala się w umowie, ale nie może być wyższe niż maksymalna stawka taksy (art. 5 § 1 Prawa o notariacie). Wypisy są wycenione osobno. Przed wizytą zapytaj o pełną kwotę do zapłaty, razem z wypisami i ewentualnym podatkiem VAT.
Co musi zawierać oświadczenie
Kodeks postępowania cywilnego wymienia, co powinno znaleźć się w oświadczeniu (art. 641 § 1 i § 2 KPC):
- imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci oraz ostatnie miejsce zwykłego pobytu,
- tytuł powołania do spadku, czyli z ustawy albo z testamentu,
- treść oświadczenia, czyli że spadek odrzucasz,
- znanych Ci spadkobierców ustawowych oraz wszystkie testamenty, o których wiesz, nawet jeśli uważasz je za nieważne, z danymi o ich treści i miejscu przechowania.
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka i kolejni spadkobiercy
Tu najczęściej zaczynają się problemy, bo długi „przechodzą” na następne pokolenie.
„Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.” (cytat dosłowny)
Kodeks cywilny (Dz.U. 2026 poz. 795 t.j.), art. 1020Przy dziedziczeniu z ustawy: gdy dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada jego dzieciom (art. 931 § 2 KC). W połączeniu z art. 1020 KC oznacza to, że gdy dziecko zmarłego odrzuca spadek, do dziedziczenia zostają powołane jego dzieci, czyli wnuki zmarłego. Jeśli mają nie dziedziczyć długów, potrzebne jest osobne oświadczenie w ich imieniu.
Inaczej jest w innych układach rodzinnych. Gdy spadek odrzuca rodzic zmarłego, jego udział przypada rodzeństwu zmarłego (art. 932 § 4 KC). Gdy odrzuca małżonek, jego dzieci, które nie są dziećmi zmarłego, nie wchodzą na jego miejsce. Przy dziedziczeniu z testamentu obowiązują jeszcze inne zasady, których tu nie omawiamy.
Czy potrzebna jest zgoda sądu?
Co do zasady rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu dokonywać czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka (art. 101 § 3 KRO). Przepisy przewidują jednak wyjątek dla typowej sytuacji rodzinnej.
Jeśli dziecko jest powołane do dziedziczenia dlatego, że rodzic wcześniej odrzucił spadek, odrzucenie spadku w imieniu dziecka nie wymaga zezwolenia sądu, gdy robi to rodzic, któremu w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, za zgodą drugiego rodzica, któremu również przysługuje ona w tym zakresie (albo oboje działają wspólnie), i gdy spadek odrzucają inni zstępni rodziców tego dziecka. W braku porozumienia rodziców potrzebne jest zezwolenie sądu. (parafraza)
Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2026 poz. 236 t.j.), art. 101 § 4Składając oświadczenie za dziecko, rodzic oświadcza o swojej władzy rodzicielskiej i jej zakresie, o zgodzie drugiego rodzica (chyba że składają je wspólnie), o wcześniejszym odrzuceniu spadku przez któregokolwiek z rodziców i o odrzuceniu spadku przez innych zstępnych rodziców dziecka. Robi to pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie (art. 641 § 31 i § 32 KPC). Tych oświadczeń nie składa się, jeśli wcześniej zapadło zezwolenie sądu na odrzucenie spadku w imieniu dziecka. Jedno oświadczenie może dotyczyć więcej niż jednego dziecka (art. 641 § 35 KPC).
Jeśli warunki wyjątku nie są spełnione, potrzebne jest zezwolenie sądu. Na czas tego postępowania termin na złożenie oświadczenia jest zawieszony (art. 1015 § 12 KC).
Na co uważać przy odrzuceniu spadku
Te zasady wynikają wprost z przepisów. Warto je znać przed wizytą u notariusza.
- Oświadczenia nie można odwołać (art. 1018 § 2 KC). Zastanów się przed wizytą u notariusza.
- Nie możesz dodać warunku ani terminu. Oświadczenie z warunkiem jest nieważne (art. 1018 § 1 KC).
- Nie odrzucisz tylko długów. Poza wyjątkami z art. 1014 § 1 i § 2 KC nie można spadku częściowo przyjąć, a częściowo odrzucić (art. 1014 § 3 KC).
- Własne długi spadkobiercy. Jeśli sam masz długi i odrzucasz spadek z pokrzywdzeniem swoich wierzycieli, mogą oni żądać uznania odrzucenia za bezskuteczne wobec nich. Mają na to 6 miesięcy od dowiedzenia się o odrzuceniu, najpóźniej 3 lata od odrzucenia (art. 1024 KC).
- Zarządzanie spadkiem przed odrzuceniem. Jeśli zarządzałeś spadkiem, a potem go odrzuciłeś, wobec osób, które dziedziczą zamiast Ciebie, stosuje się przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia (art. 1021 KC).
Gdy oświadczenie złożono pod wpływem błędu lub groźby, można uchylić się od jego skutków. Trzeba to zrobić przed sądem, jednocześnie oświadczyć, czy i jak przyjmujesz spadek albo czy go odrzucasz, a całość wymaga zatwierdzenia przez sąd (art. 1019 § 1 i § 3 KC). Ta sama droga dotyczy kogoś, kto pod wpływem błędu lub groźby w ogóle nie złożył oświadczenia w terminie (art. 1019 § 2 KC). Sąd ocenia każdą sprawę indywidualnie.
Co możesz zrobić teraz
Pięć kroków, które warto zrobić w pierwszym tygodniu.
- Wpisz do kalendarza datę końca 6-miesięcznego terminu i przypomnienie na miesiąc wcześniej.
- Zrób listę znanych długów zmarłego i składników majątku. Odkładaj w jednym miejscu wszystkie pisma od wierzycieli.
- Porozmawiaj z rodziną, kto dziedziczy po kolei i czy wszyscy chcą odrzucić spadek. Uzgodnijcie, kto składa oświadczenie za dzieci.
- Umów wizytę u notariusza albo sprawdź, jak złożyć wniosek w sądzie rejonowym.
- Jeśli windykacja kontaktuje się z Tobą w sprawie długów zmarłego, przeczytaj nasz przewodnik o rozmowie z windykacją i niczego nie potwierdzaj pod presją.
Jeżeli długi dotyczą już Ciebie samego, a nie tylko spadku, zajrzyj do działu oddłużanie. Opisujemy tam m.in. przedawnienie długu i upadłość konsumencką. Więcej praktycznych poradników znajdziesz w Akademii Help Finance.
Najczęstsze pytania
Ile kosztuje odrzucenie spadku?
U notariusza maksymalna stawka taksy za oświadczenie o odrzuceniu spadku to 50 zł. Wypisy aktu są liczone osobno, do 6 zł za każdą rozpoczętą stronę, a do rachunku może dojść VAT. W sądzie opłata stała od wniosku o odebranie oświadczenia wynosi 100 zł.
Gdzie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?
U dowolnego notariusza albo w sądzie rejonowym, w którego okręgu mieszkasz lub przebywasz. Można je też złożyć w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie praw do spadku (art. 640 § 2 KPC).
Co jeśli minął termin 6 miesięcy?
Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiadasz wtedy za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza. Uchylenie się od skutków niezachowania terminu jest możliwe tylko przy błędzie lub groźbie, przed sądem i za jego zatwierdzeniem.
Czy trzeba odrzucić spadek za dzieci?
Jeśli dziedziczysz z ustawy jako dziecko zmarłego, po Twoim odrzuceniu do spadku zostają powołane Twoje dzieci. Aby nie dziedziczyły długów, potrzebne jest oświadczenie w ich imieniu. Zezwolenie sądu nie jest potrzebne, gdy rodzice mający w tym zakresie władzę rodzicielską działają zgodnie, a spadek odrzucają inni zstępni rodziców dziecka (art. 101 § 4 KRO).
Czy można cofnąć odrzucenie spadku?
Nie. Oświadczenia o odrzuceniu spadku nie można odwołać. Jeśli złożono je pod wpływem błędu lub groźby, można uchylić się od jego skutków przed sądem, a sąd musi to zatwierdzić.
Czy po odrzuceniu spadku muszę płacić długi zmarłego?
Odrzucenie wyłącza Cię od dziedziczenia, tak jakbyś nie dożył otwarcia spadku, więc nie dziedziczysz długów spadkowych. Nie zmienia to zobowiązań, które masz z własnego tytułu, np. jako współkredytobiorca.
Źródła
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. 2026 poz. 795 t.j.), art. 112, 115, 931, 932, 1012, 1014, 1015, 1018, 1019, 1020, 1021, 1024, 1031, 1032: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw (PDF)
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2026 poz. 468 t.j. ze zm.), art. 640, 641, 643: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw (PDF)
- Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2026 poz. 236 t.j.), art. 101: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw (PDF)
- Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2025 poz. 1228 t.j. ze zm.), art. 49 ust. 1 pkt 4: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw (PDF)
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz.U. 2024 poz. 1566 t.j.), § 8 pkt 9, § 12 ust. 1: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw (PDF)
- Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz.U. 2026 poz. 614 t.j.), art. 5 § 1: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw (PDF)
- Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz.U. 2025 poz. 296 t.j.), art. 1: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw (PDF)
Spadek z długami to nie jedyny problem w Twojej sytuacji?
Napisz, kto zmarł, kiedy się o tym dowiedziałeś, jakie długi znasz i czy masz własne zobowiązania. Wstępnie ocenimy zgłoszenie i za Twoją zgodą przekażemy je jednemu partnerowi z listy partnerów.
Opis sytuacji nie jest wnioskiem ani zobowiązaniem.
Help Finance nie jest kancelarią i nie świadczy usług prawnych. Treści mają charakter informacyjny i nie stanowią porady prawnej.