Upadłość konsumencka krok po kroku, od wniosku do umorzenia długów

Na czym polega upadłość konsumencka i kto może ją ogłosić?

Upadłość konsumencka to postępowanie przed sądem upadłościowym, w którym majątek dłużnika sprzedaje syndyk, a sąd ustala, w jakim zakresie i jak długo dłużnik spłaca wierzycieli. Po wykonaniu tego planu sąd umarza pozostałą część długów powstałych przed ogłoszeniem upadłości (art. 491¹⁵ i art. 491²¹ Prawa upadłościowego).

Ogłosić ją może osoba fizyczna, której upadłości nie można ogłosić według przepisów o przedsiębiorcach, czyli w praktyce osoba bez działalności gospodarczej (art. 491¹ ust. 1). Gdy majątek jest duży, wierzycieli wielu albo sprawa zapowiada się na skomplikowaną, sąd może poprowadzić ją według zwykłych przepisów o upadłości (art. 491¹ ust. 2). Szczegóły i obowiązki dłużnika: Kto może ogłosić upadłość konsumencką.

Podstawą jest niewypłacalność, czyli utrata zdolności do spłacania wymagalnych długów pieniężnych. Ustawa przyjmuje ją z góry, gdy opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1 i 1a). Przy działalności gospodarczej właściwe są upadłość przedsiębiorcy albo restrukturyzacja firmy.

Jak przebiega upadłość konsumencka krok po kroku?

Najpierw syndyk przejmuje i sprzedaje majątek, potem sąd ustala plan spłaty, a umorzenie długów przychodzi po wykonaniu planu.

Sąd może też umorzyć długi bez planu spłaty albo odmówić umorzenia. Oba przypadki opisujemy niżej.

Ile trwa plan spłaty w upadłości konsumenckiej?

Co do zasady do 36 miesięcy. Dłużej trwa, gdy sąd ustali, że dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie albo przez rażące niedbalstwo, a krócej, gdy spłaci dużą część długów objętych planem.

Do okresu spłaty wlicza się czas od upływu sześciu miesięcy po ogłoszeniu upadłości do dnia ustalenia planu, chyba że dłużnik nie pokryłby w całości kosztów postępowania zapłaconych tymczasowo przez Skarb Państwa (art. 491¹⁵ ust. 1d). Wysokości raty ustawa nie podaje: sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe, koszty utrzymania dłużnika i osób na jego utrzymaniu oraz ich potrzeby mieszkaniowe (art. 491¹⁵ ust. 4). Więcej: Plan spłaty w upadłości konsumenckiej.

Kiedy sąd może odmówić umorzenia długów?

Sąd odmawia ustalenia planu spłaty i umorzenia w dwóch sytuacjach: gdy dłużnik celowo doprowadził do niewypłacalności albo istotnie ją pogłębił, na przykład trwoniąc majątek lub celowo nie płacąc wymagalnych długów, oraz gdy w ciągu dziesięciu lat przed wnioskiem w jego poprzedniej upadłości umorzono mu długi. Nawet wtedy sąd może ustalić plan lub umorzyć długi, jeśli przemawiają za tym względy słuszności lub względy humanitarne (art. 491^14a ust. 1).

Sąd ocenia to dopiero na etapie planu spłaty, a nie przy przyjmowaniu wniosku. Art. 491⁴, na który powołują się starsze poradniki, jest uchylony.

Postępowanie kończy się bez oddłużenia także wtedy, gdy dłużnik nie wyda syndykowi majątku lub dokumentów albo poda we wniosku nieprawdziwe lub niepełne dane, chyba że uchybienie jest nieistotne albo za dalszym prowadzeniem sprawy przemawiają względy słuszności lub względy humanitarne (art. 491¹⁰ ust. 2 i 2a).

Kiedy sąd umarza długi bez planu spłaty?

Gdy osobista sytuacja dłużnika w oczywisty sposób wskazuje, że trwale nie jest w stanie niczego spłacać (art. 491¹⁶ ust. 1). Koszty postępowania ponosi wtedy Skarb Państwa (art. 491¹⁶ ust. 2).

Jeśli niezdolność do spłat nie jest trwała, sąd umarza długi warunkowo. Przez pięć lat dłużnik albo wierzyciel może wnioskować o ustalenie planu spłaty, dłużnik nie może pogarszać swojej sytuacji majątkowej i co roku do końca kwietnia składa sądowi sprawozdanie. Gdy nikt nie złoży wniosku, długi umarzają się z upływem pięciu lat (art. 491¹⁶ ust. 2a, 2c, 2e i 2i).

Umorzenie długów bez planu spłaty →

Czego upadłość konsumencka nie umarza?

Umorzenie obejmuje długi powstałe przed ogłoszeniem upadłości, których nie spłacono w ramach planu. Ustawa wymienia zamkniętą listę zobowiązań, które zostają (art. 491²¹ ust. 2):

Umorzenie nie zwalnia poręczyciela ani współdłużnika wobec wierzyciela i nie usuwa hipoteki czy zastawu ustanowionych na majątku innej osoby (art. 491¹⁵ ust. 5).

Czego sąd nie umorzy →

Co z mieszkaniem i komornikiem w upadłości konsumenckiej?

Mieszkanie dłużnika wchodzi do masy upadłości, czyli majątku, który sprzedaje syndyk. Z ceny sprzedaży wydziela się kwotę na najem odpowiadającą przeciętnemu czynszowi w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za 12 do 24 miesięcy. Ustala ją sędzia-komisarz na wniosek upadłego, a przed sprzedażą może przyznać zaliczkę (art. 342a ust. 1-3).

Gdy dłużnik w toku upadłości proponuje wierzycielom układ i uprawdopodobni, że układ osiągnie cele postępowania, sędzia-komisarz może wstrzymać sprzedaż mieszkania (art. 491²² ust. 1 i 2). Wniosek złożony po zakończeniu sprzedaży majątku pozostaje bez rozpoznania (ust. 3).

Egzekucja z majątku dłużnika, wszczęta przed upadłością, zostaje zawieszona z dniem ogłoszenia upadłości i umorzona, gdy to postanowienie się uprawomocni. Nowej egzekucji do tego majątku wszcząć nie można (art. 146 ust. 1 i 3). W czasie wykonywania planu i po umorzeniu długów egzekucja długów sprzed planu jest niedopuszczalna, z wyjątkiem tych, których upadłość nie umarza (art. 491¹⁵ ust. 6, art. 491²¹ ust. 3).

Zajęcie konta i pensji poza upadłością opisujemy w tekstach Zajęcie konta przez komornika i Kwota wolna od potrąceń.

Mieszkanie w upadłości konsumenckiej →

Ile kosztuje upadłość konsumencka?

Opłata od wniosku wynosi 30 zł. Największy koszt to wynagrodzenie syndyka, które sąd ustala w widełkach zależnych od przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego przez GUS.

Koszty zapłacone tymczasowo przez Skarb Państwa sąd wpisuje do planu spłaty, chyba że nie pozwalają na to zarobki i koszty utrzymania dłużnika (art. 491¹⁵ ust. 2). Przy umorzeniu bez planu ponosi je Skarb Państwa. Wynagrodzenia pełnomocnika ustawa nie określa, kancelaria ustala je sama. Więcej: Ile kosztuje upadłość konsumencka.

Upadłość konsumencka czy układ konsumencki?

Obie drogi są dla osób bez działalności i obie toczą się przed sądem upadłościowym. W upadłości warunki spłaty ustala sąd, a majątek sprzedaje syndyk. W układzie o warunkach głosują wierzyciele, a majątek zostaje u dłużnika.

Sąd może skierować do układu dłużnika, który złożył wniosek o upadłość, chyba że ten we wniosku się temu sprzeciwił (art. 491²⁵ ust. 2). Wszystkie drogi wyjścia z długów zestawiamy na stronie Oddłużanie, a układ opisujemy na stronie Układ konsumencki.

Upadłość konsumencka w szczegółach

Najczęstsze pytania